The Project Gutenberg EBook of Mark Twain: Tri Noveloj, by Mark Twain

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

Title: Mark Twain: Tri Noveloj

Author: Mark Twain

Translator: Edwin Grobe

Release Date: March 8, 2006 [EBook #17945]

Language: Esperanto

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARK TWAIN: TRI NOVELOJ ***

Produced by Robert L. Read, William Patterson, Edwin GROBE
and the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net

KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ

MARK TWAIN
(1835-1910)

TRI NOVELOJ:

âÂ KONFESO DE MORTANTOÂ â
âÂ LA FIFAMA SALTANTA RANO DE KALAVERO-KONTEOÂ â
âÂ LA RAKONTO PRI LA MALBONKONDUTA KNABETOÂ â

Esperantigis
EDWIN GROBE

1999
Eldonejo-Arizona-Stelo
1620 North Sunset Drive
Tempe, Arizona 85281-1550
Usono

MARK TWAIN: TRI NOVELOJ
Unua Eldono: Januaro 1999

Originaj Anglalingvaj Titoloj:
"A DYING MAN'S CONFESSION"
"THE NOTORIOUS JUMPING FROG OF CALAVERAS COUNTY"
"THE STORY OF THE BAD LITTLE BOY"

Copyright 1999
Edwin P. Grobe
for the herein contained
English-to-Esperanto Translations

ENHAVO

"Konfeso de Mortanto
"

p. 1

"La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo
"

p. 14

"La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto
"

p. 19

KONFESO DE MORTANTO

Ni alproksimiÄis vilaÄon Napoleonon en Åtato Arkansaso. Tial mi komencis pripensi mian tiean taskon. La horo: tagmezo. La vetero: hela kaj suna. Tio estis malbona. AlmenaÅ, ne bonega. Äar mia tasko ne estis (laÅprefere) tagmeza speco. Ju pli mi meditis, des pli tiu fakto sin trudis al miâjen unuforme, jen aliforme. Finfine Äi prenis la formon de preciza demando. Äu estas bonsence plenumi la taskon dumtage kiam, vin senigante je iom da komforto kaj inklino, vi povas elprofiti la nokton por tio, sen scivolemaj gvatokuloj? Tio decidis la aferon. Klara demando kaj klara respondo konsistigas la plej mallongan elirejon por la plejmulto da konfuzaÄµoj.

Mi kunvenigis miajn amikojn en mia kajuto kaj diris ke mi bedaÅras estigi Äenon kaj malesperon sed ke, post meditado pri la afero, laÅÅajne estos pli bone ke ni albordigu niajn bagaÄµojn kaj vizitu Napoleonon. Ilia malaprobo estis tuja kaj laÅta; ilia lingvaÄµo, ribelema. Ilia Äefa argumento estis tiu kiu Äiam malmergiÄas la unua en tiaj okazoj, ekde la komenco de tempo. "Sed vi elektis kaj antaÅkonsentis resti sur Äi tiu boato," ktp.; kvazaÅ, decidiÄinte fari malsaÄaÄµon, laÅ nepra neceso oni restu sur la sama vojo kaj aliigi Äin en du malsaÄaÄµojn per la plenumo de la komenca decidiÄo. Mi utiligis diversajn taktikojn por mildigi ilian sintenon, kun sufiÄe bona sukceso. Rezulte de tiu kuraÄigo mi plimultigis miajn klopodojn. Kaj por komprenigi al ili ke ne estis mi kiu postulis la plenumon de la koncerna taskaÄo kaj ke mi nepre senkulpas pri la afero, mi baldaÅ ekkuraÄis rakonti ties historion, preskaÅ samvorte kiel mi Äi-poste raportas.

ÄirkaÅ la fino de la pasinta jaro mi pasigis kelkajn monatojn en Munkeno, en Bavario. En novembro mi loÄis en la pensiono de FraÅlino Dalvejnero, Äe numero 1 de Karlostrato. Sed mia laborejo situis unu mejlon for, en la domo de vidvino sin vivtenanta per gastigado. Åi kaj Åiaj du junaj infanoj kutimis veni Äe mi Äiun matenon kaj kunbabiladi en la Germanaâresponde al mia peto. Unu tagon, dum mi vagpromenadis en la urbo, mi vizitis unu el la du lokoj kie la registaro retenas kaj prizorgas kadavrojn Äis la kuracistoj certas ke tiuj finmortis kaj ne daÅre vivas en tranca stato. Estis makabra loko, tiu Äambrego. VidiÄis tridek ses plenkreskulaj kadavroj, sternite surdorse sur iom oblikvangulaj tabuloj en tri longaj vicojâkaj havante Äiuj vaksoblankajn rigidajn vizaÄojn sub la blankaj mortotukoj volvitaj ÄirkaÅ ili. LaÅ la flankoj de la Äambro estis profundaj orielaspektaj alkovoj kaj en Äiu el tiuj kuÅis pluraj marmormienaj beboj, entute kaÅite kaj enterigite sub tavoloj da freÅaj floroj krom siaj vizaÄoj kaj interfalditaj manoj. ÄirkaÅ fingro de Äiu el tiuj kvindek senmovaj formoj, grandaj kaj malgrandaj, estis ringo. Ekde la ringo, drato etendiÄis Äis la plafono kaj de tie Äis sonorileto en tiea kontrolÄambro kie, tage kaj nokte, kontrolisto sidas Äiam en vigla atendado, preta alvenigi eksaltan urÄohelpon al iu ajn ano de tiu palvanga kompanio kiu, vekiÄinte el la morto, estigas korpomovonâÄar Äiu movo, eÄ la plej minimuma, agitos la draton kaj sonigos tiun timindan sonorileton. Mi imagis min mortosentinelo kiu dormetis en nepra tiea soleco en tre malfrua horo dum malrapidege evoluanta gvatdeÄµorado de iu muÄventega nokto kaj eksentis sian korpon aliiÄi palpebrumtempe en tremetantan Äµeleon pro la subita bruaÄo de tiu terura alvokilo! Tial mi enketis pri tiu aÄµo, demandis kio kutime okazas? Äu la gvatisto mortis kaj la revivinta kadavro alvenis por komfortigi kiel eble plej multe liajn lastajn momentojn? Sed oni riproÄis al mi mian klopodon nutri sencelan kaj senvaloran scivolemon en tiel solena kaj funebra loko. Kaj mi foriris tre humiligite.

La sekvintan matenon mi rakontadis mian aventuron al la vidvino kiam Åi ekkriis:

"Venu kun mi. Mi havas loÄanton kiu rakontos al vi Äion kion vi deziras ekscii. Li estis noktosentinelo tie."

Li estis vivanta homo sed ne havis vivantan aspekton. Li kuÅis surlite kaj altaj kusenoj subtenis lian kapon. Lia forvelkinta vizaÄo estis senkolora. Liaj profunde sinkintaj okuloj estis fermitaj. Lia mano, kuÅante sur lia brusto, estis ungegaspekta, tiel osta kaj longfingra Äi estis. La vidvino komencis min prezenti. La okuloj de la viro malfermiÄis malrapide kaj briletis malice el la krepusko de siaj kavernoj. Li kuntiris nigre la brovojn. Li levis la maldikan manon kaj entreprenis nin forsendi per ordonema gesto. Sed la vidvino daÅre parolis Äis eksciigi al li la fakton ke mi estas fremdulo kaj Usonano. La mieno de la viro tuj ÅanÄiÄis, pliheliÄis, eÄ avidiÄisâkaj en la sekvinta momento li kaj mi ekÄuis kunan solecon.

Mi komencis paroli en roksolida Germana lingvo. Li respondis en ege fleksebla Angla lingvo. Post tio ni nepre flankenlasis la Germanan.

Tiu ftizulo kaj mi intime amikiÄis. Mi vizitis lin Äiun tagon kaj ni parolis pri Äio. AlmenaÅ pri Äio krom edzinoj kaj infanoj. Se menciiÄis la edzino aÅ la infano de iu ajn, Äiam postokazis tri fenomenoj: la plej afabla kaj amema kaj dolÄa lumo briletis en la okuloj de la viro dum momento; en la sekvinta momento la lumo forpaliÄis kaj Äin anstataÅis tiu minaca mieno jam ekflaminta tie kiam mi vidis liajn okulojn malfermiÄi la unuan fojon; triavice, li Äesis paroli tie kaj tiam por tiu tago, restis senparole daÅre enlitiÄite, perdite en abstrakta kaj absorbita pensado, laÅÅajne aÅdante nenion kion mi diris, malatentante miajn adiaÅojn, kaj evidente prikonsciis nek vide nek aÅde pri mia foriro el la Äambro.

Kiam mi jam estis dum du monatoj la Äiutaga kaj sola intimulo de tiu Karolo Ritero, li diris abrupte ion tagon:

"Mi rakontos al vi mian historion."

Tiam li daÅrigis kiel jenas:

Mi neniam rezignis antaÅ nun. Sed nun mi rezignas. Mi estas mortonta. Mi finkonkludis hieraÅnokte ke devas okazi tiel kaj, aldone, ege baldaÅ. Vi diras ke vi celas reviziti vian riveron iun tagon kiam la okazo prezentiÄos. Nu, bonege. Tio, kune kun stranga sperto kiun hazarda sorto okazigis al mi hieraÅnokte, devigas min rakonti al vi mian historionâÄar vi vidos vilaÄon Napoleonon en Arkansaso kaj por mia bono vi haltos tie kaj plenumos taskon por miâtaskon kiun vi entreprenos bonvole post aÅskulti mian rakonton.

Ni mallongigu la rakonton kie ajn eblas Äar Äi estas longa kaj bezonos mallongigon. Vi jam scias kiel okazis al mi aliri Amerikon kaj kiel mi decidiÄis ekloÄi en tiu soleca regiono de la Sudo. Sed vi ne scias ke mi havis edzinon. Mia edzino estis juna, belega, amema, kaj, ho! tiel die bona kaj senkulpa kaj milda. Kaj nia filineto estis miniatura kopio de sia patrino. Tio estis la plej feliÄa el Äiuj feliÄaj hejmoj.

Iun noktonâokazis ÄirkaÅ la fino de la militoâmi vekiÄis el ebria stuporo kaj min trovis manligita kaj buÅÅtopita dum la ÄirkaÅanta aero estis malpurigita per kloroformo. Mi vidis du virojn en la Äambro kaj unu el ili diris al la alia en raÅka flustrado: "Mi diris al Åi ke mi faros tion se Åi faros bruon, kaj rilate al la infanoâ"

La alia viro interrompis en mallaÅta duonplora voÄo:

"Vi diris ke ilin ni nur buÅÅtopos kaj prirabos, ne difektos, alie mi ne konsentintus alveni."

"Äesu plendaÄi. Necesis ÅanÄi la planon kiam ili vekiÄis. Vi faris vian plejon por ilin protekti. Nun tio vin kontentigu. Venu, helpu serÄfosadi."

AmbaÅ viroj surportis maskojn kaj krudajn Äifonajn "nigrul"-specajn vestaÄµojn. Ili havis celpunktan lanternon helpe de kies lumo mi konsciis ke al la dekstra mano de la pli milda el la du rabistoj mankas dikfingro. Ili serÄfosadis hazardacele en mia malriÄa loÄejo dum momento. La Äefbandito diris tiam en teatra flustrado:

"Tio estas tempomalÅparo. Li malkaÅu kie Äi estas kaÅita. Forigu lian buÅoÅtopilon kaj lin revigligu."

La alia diris:

"Bone. KondiÄe ke ne okazu klabado."

"Sen klabado estu, tial. KondiÄe ke li daÅre silentu."

Ili min alproksimiÄis. En tiu momento aÅdigis eksterdomaj sonoj, sonoj de voÄoj kaj hufotretado. La rabistoj retenis la spiradon kaj aÅskultis. Malrapide la sonoj pli kaj pli proksimiÄis. Tiam eksonis kriego:

"Saluton, la domo! Vidigu lumon. Ni deziras akvon."

"La voÄo de la kapitano, per Dio!" diris la teatre flustrinta brutulo, kaj ambaÅ banditoj forfuÄis pere de la malantaÅpordo, malÅaltante sian lanternon dum la kurado.

La fremdulo alvokis plurajn pluajn fojojn, tiam preterrajdisâestis laÅÅajne dekduo da Äevalojâkaj nenion pluan mi aÅdis.

Mi luktis sed ne sukcesis min liberigi el miaj ligoj. Mi klopodis paroli sed malhelpis tion mia buÅÅtopilo. Mi kapablis eligi nenian sonon. Mi serÄaÅskultis la voÄojn de miaj edzino kaj infanoâaÅskultis longe kaj atentege. Tamen nenia sono eliris la alian ekstremaÄµon de la Äambro kie staris ilia lito. Tiu silento pli kaj pli aÄiÄis, pli kaj pli minaciÄis, en Äiu momento. Äu vi opinias povinti toleri horodaÅron da tiaÄµo? Kompatu min tial, al kiu necesis toleri trihoran daÅron. Äu trihoran? Trieternecan, diru! Kiam ajn eksonis la horloÄo Åajnis ke jam forpasis jaroj ekde kiam mi aÅdis Äin la antaÅan fojon. Dum la tuta tempo mi baraktis en miaj ligoj kaj finfine, ÄirkaÅ la nova tagiÄo mi min liberigis kaj ekstreÄis miajn rigidajn membrojn. Mi povis distingi detalojn iom bone. Disrubis la plankon aÄµoj tien Äµetitaj per la Åtelistoj dum ili serÄis miajn Åparmonojn. La unua objekto kaptinta mian apartan atenton estis dokumento mia kiun mi vidis ekrigardi kaj tiam forÄµeti la pli krudan el la du brutuloj. Sango Äin makuligis. Mi atingis stumblapaÅe la alian ekstremaÄµon de la Äambro. Ho, kompatindaj, senofendaj, senhelpaj estuloj, tie ili kuÅis. Jam forpasis iliaj Äagrenoj. Nur komenciÄis la miaj.

Äu mi apelaciis al la juro? Äu mi? Äu satiÄas la soifo de la malriÄulo se la reÄo trinkas por li? Ho, ne, ne, ne! Mi deziris nenian impertinentan sintrudon de la juro. LeÄoj kaj la pendumilo ne povus kontraÅpagi la Åuldoprezon kiun mi rajtis ricevi. La juro lasu sentime al mi la tiurilatan respondecon. Mi malkovrus la Åuldanton kaj kolektus la Åuldon. Kiel efektivigi tion, Äu vi diras? Kiel efektivigi tion kaj tiom ekcerti pri Äi se mi neniam vidis la vizaÄojn de la Åtelistoj nek aÅdis iliajn kutimajn voÄojn nek konceptis ununuran ideon pri kiuj ili povus esti? MalgraÅ tio tamen mi estis jes ja certaâege certa, ege memfida. Mi disponis indiconâindicon kiun vi taksintus senvaloraâindicon kiu ne multe helpintus eÄ detektivon pro tio ke mankus al li la sekreto pri kiel Äin apliki. Mi parolos pri tio baldaÅ. Vi vidos. Ni daÅrigu nun, konsiderante la aferon en taÅga ordo. Por komenci estis cirkonstanco kiu disponigis al mi precizdirektan vidpunkton. Tiuj du rabistoj estis klarÅajne soldatoj trompvestitaj kiel vagabondoj, kaj ne novvenitaj al milita servado sed spertaj pri Äiâkonstantuloj, eble. Ili ne akiris siajn soldatajn sintenon, gestojn, starpozojn en unu tago, nek en unu monato, nek en unu jaro. Tiel mi opiniis, sed nenion diris. Kaj unu el ili diris, "La voÄo de la kapitano, per Dio!"âla viro mem kiun mi deziris senvivigi. Du mejlojn for tendumis pluraj regimentoj kaj du kompanioj de Usona kavalerio. Kiam mi eksciis ke Kapitano Blakelio de KompanioÂ C preterpasis nin dum la nokto kun eskorto, mi diris nenion sed decidiÄis serÄi mian viron en tiu kompanio. Dum diversaj konversacioj studeme kaj obstine mi priskribis la rabistojn kiel vagabondojn, kampadejo-parazitulojn. Kaj inter tiu socia klaso miaj kunkonversaciintoj serÄis vane, Äar nur mi suspektis la soldatojn.

Laborante pacience dumnokte en mia afliktita hejmo, mi fabrikis kamuflaÄµon por mi el diversaj vestaÄµpecoj kaj -eroj. En la plej proksima vilaÄo mi aÄetis paron da bluaj Åirmvitroj. Post kelke da tempo, kiam la milita kampadejo disiÄis kaj Kompanio-C-on oni forsendis cent mejlojn norden, al Napoleono, mi kaÅis mian etan monprovizon en mia pantalonzono kaj efektivigis mian foriron dum la nokto. Kiam KompanioÂ C atingis Napoleonon mi estis jam tie. Jes, mi estis tieâkun nova metio: sortodivenisto. Dezirante Åajni egalpartia, mi amikiÄis kaj divenis sortojn inter Äiuj kompanioj tie garnizonigitaj. Tamen mi atentis plejparte pri KompanioÂ C. Mi min komplezemigis senlime inter tiuj apartaj viroj. Ili petis de mi nenian komplezon, starigis antaÅ mi nenian minacon kiujn mi malakceptis. Mi fariÄis bonvola viktimo de iliaj Åercoj. Tio pligrandigis mian popularecon. Mi fariÄis favorato.

BaldaÅ mi trovis soldaton al kiu mankis dikfingro. Kian Äojon tio havigis al mi! Kaj kiam mi ekcertis ke nur li, el Äiuj kompanianoj siaj, perdis dikfingron, malaperis mia lasta dubo. Mi certegis suresti la Äustan spurvojon. La viro nomiÄis Krugero. Li estis Germano. Estis naÅ Germanoj en la kompanio. Mi kontrolgvatadis por ekscii kiuj estas liaj intimuloj, sed laÅÅajne li havis neniajn apartajn amikojn. Tamen intimulo lia estis mi kaj mi prizorgis kreskigi la rilaton. Kelkfoje mi tiel sopiris al venÄo ke mi apenaÅ sukcesis malhelpi min surgenuiÄi antaÅ li kaj petegi ke li fingremontru la viron mortigintan miajn edzinon kaj infanon sed mi ekscipovis bridi al mi la langon. Mi atendadis pacience kaj daÅre sortodivenis, laÅokaze.

Mia aparataro estis simpla: iom da ruÄa farbo kaj peceto da blanka papero. Mi farbis la malsupron de la klienta dikfingro, faris surpaperan premaÄµon de Äi, Äin studadis dum la nokto kaj sciigis lian sorton al li la sekvintan tagon. Kiun ideon mi nutris, efektivigante tian sensencaÄµon? Jen Äi estis. Kiam mi estis knabo mi konis maljunan Francon estintan provoso dum tridek jaroj kaj li diris al mi ke Äiu homo havas unu trajton kiu neniam ÅanÄiÄas ekde la lulilo Äis la tombo: la linioj sur la malsupra flanko de la dikfingro. Kaj li diris ke tiuj linioj neniam nepre samaspektas Äe iu ajn homparo. Nuntagare ni fotas la novan krimulon kaj pendas lian bildon en la Kanajlo-Galerio por estonta referenco. Sed tiu Franco, dum sia aktiva laborkariero, kutimis fari premaÄµon pri la dikfingra malsupraÄµo de nova malliberulo kaj Äin staplis por ebla estonta uzado. Li diris Äiam ke bildoj senvaloras Äar eventualaj kamuflovestaÄµoj povas ilin senutiligi. "La dikfingro estas la ununura certaÄµo," li diris. "Äi ne kamuflovesteblas." Kaj li kutimis pravigi sian teorion helpe de miaj amikoj kaj konatoj. Tio sukcesis Äiam.

Mi daÅre sortodivenis. Äiun nokton mi min izoligis, en nepra soleco, kaj pristudis sub lupeo la dikfingrajn premaÄµojn de la tago. Vi imagu la vorantan avidon per kiu mi okulkontrolegis tiujn labirintajn ruÄajn spiralojn, tenante apude tiun dokumenton surportantan la dekstramanajn dik- kaj alifingrajn premaÄµojn de tiu nekonata murdinto, presitajn per la plej kara sangoâpor miâiam defaligita sur Äi tiu tero! Kaj foje kaj refoje necesis al mi ripeti la saman malnovan senkuraÄigan rimarkon: "Äu neniam samaspektos ili?"

Sed finfine alvenis mia rekompenco. Äi estis la dikfingra premaÄµo de la kvardektria viro de KompanioÂ C partopreninta en mia eksperimento: Soldato Franzo Adlero. Unu horon antaÅe mi sciis nek la nomon nek la voÄon nek la figuron nek la vizaÄon nek la naciecon de la murdinto. Sed nun mi sciis Äiujn tiujn detalojn. Mi opiniis rajti certi pri la afero. La ripetitaj demonstradoj de la Franco estis mia rajtigilo. Tamen restis rimedo por Äion nepre certigi. Mi disponis pri premaÄµo de la maldekstra dikfingro de Krugero. En la mateno mi flankenapartigis lin dum lia maldeÄµorado. Kiam ni staris ekster la vid- kaj aÅdkampo de eblaj atestontoj mi diris en impona maniero:

"Parto de via sorto estas tiel serioza ke mi juÄis esti pli bone ne malkovri Äin al vi okaze de publika kunveno. Vi kaj cetera viro, kies sorton mi pristudis hieraÅnokteâSoldato Adleroâmurdis virinon kaj infanon. Oni vin spuras. AntaÅ ol forpasos kvin tagoj oni murdos vin ambaÅ."

Li falis surgenuen, timigite Äis frenezio. Kaj dum kvin minutoj li ade elverÅis la saman litanion, kiel demenculo, kaj en tiu sama duonplora maniero restinta unu el miaj memoraÄµoj pri tiu murdonokto en mia Äambreto:

"Mi ne faris tion. LaÅ mia animo, tion mi ne faris. Kaj mi strebis malhelpi ke li faru tion. Tiel mi agis, Dio estu mia atestanto. Li faris tion solapersone."

Jen estis Äio kion mi volis. Kaj mi klopodis min senigi je la stultulo. Sed ne, li alkroÄiÄis al mi, petegante ke mi lin protektu kontraÅ la murdinto. Li diris:

"Mi havas monon. Dek mil dolarojn. En kaÅejo. La fruktaÄµo de Åtelado kaj rabado. Savu min. Diru al mi kion fari kaj Äi estos al vi, Äiu cendo. Du trionoj el Äi apartenas al mia kuzo, Adlero, sed vi rajtas alpreni Äin entute. Ni kaÅis Äin kiam ni alvenis Äi tien komence. Sed mi rekaÅis Äin hieraÅ en nova loko kaj ne diris tion al li. Mi intencis dizerti kaj Äin forpreni entute. Äi estas oro kaj tro peza por manporti kiam oni kuras kaj evitas. Sed virino kiu jam transiris la riveron antaÅ du tagoj por pretigi mian vojon postsekvos min kun la mono. Kaj se mi ne havus la Åancon priskribi la kaÅejon al Åi, mi intencis ruzdoni mian arÄentan poÅhorloÄon en Åian manon aÅ transsendi Äin al Åi kaj Åi komprenus la aferon. Estas paperpeco en la malantaÅaÄµo de la ujo kiu Äion rakontas. Jen, prenu la horloÄon kaj diru al mi kion fari."

Li penadis trudi sian horloÄon al mi kaj elmontradis la paperon, klarigante Äin al mi, kiam Adlero eniris la vidkampon fordistance je ÄirkaÅ dek du jardoj. Mi diris al la kompatinda Krugero:

"EnpoÅigu denove vian horloÄon, Äin mi ne deziras. Nenia difektado vin atingos. Foriru nun, mi devas diveni lian sorton por Adlero. BaldaÅ mi diros al vi kiel eskapi de la murdinto. Intertempe, necesos al mi rekontroli la premaÄµon de via dikfingro. Nenion diru al Adlero pri Äi tiu afero. Nenion diru al iu ajn."

Li foriris plena je timo kaj dankemo, kompatinda diablulo. Mi diris al Adlero longan sortodivenonâlaÅintence tiel longan ke mi ne povis Äin findiri. Promesis alveni lian gvardpostenejon tiun nokton kaj diri al li ties vere gravan partonâties tragedian parton, mi diris. Tial, necesas esti ekster la aÅdkampo de subaÅskultantoj. Oni Äiam postenigis pikedon ekster la urbo. Nuraj disciplino kaj ceremonio. Nenia bezono tiurilate. Nenia malamiko en la ÄirkaÅejo.

ÄirkaÅ noktomezo mi survojiÄis, provizite per la kontraÅsigno, kaj gvidis miajn paÅojn Äis la soleca regiono kie Adlero estis gvardonta. Estis tiel malhele ke mi stumblis senpere kontraÅ malklaran figuron preskaÅ antaÅ ol povi eligi Åirmvorton. La sentinelo salutis kaj mi respondis, ambaÅ en la sama momento. Mi aldonis: "Estas nur mi, la sortodivenisto." Tiam mi glitpaÅis al la flanko de la kompatinda diablulo kaj Åovegis mian ponardon en lian koron. "Ja wohl," mi ridis. Jen estis, efektive, la tragedia parto de lia sorto. Dum li falis de sur sia Äevalo, li strebis alkroÄiÄi al mi kaj miaj bluaj Åirmokuloj postrestis en lia mano. Kaj foren plonÄis la besto, lin trenante kun piedo en la piedingo.

Mi forfuÄis tra la arbaro kaj efektivigis mian eskapon, postlasinte miajn Åirmokulojn en la mano de la mortinto.

Tio okazis antaÅ dek kvin-dek ses jaroj. Ekde tiam mi vagiradas sencele ÄirkaÅ la mondo, foje laborante, foje senlabore; foje havante monprovizon, foje senmone; sed Äiam lacigite per troa vivado kaj dezirante finvivi, Äar mian surteran mision plenumis la faro de tiu nokto. Kaj la nuraj plezuro, konsolo, kontentiÄo kiujn mi spertis en Äiuj tiuj tedaj jaroj estis la Äiutaga penso: "Mi senvivigis lin!"

AntaÅ kvar jaroj mia sano komencis malbonfarti. Mi vagatingintis Munkenon laÅ mia sencela maniero. Malhavante monon, mi serÄis kaj akiris laborpostenon. Mi plenumis mian taskon fidele dum ÄirkaÅ unu jaro. Tiam oni postenigis min kiel noktosentinelon tie en tiu mortodomo kiun vi vizitis lastatempe. La loko konvenis al mia humoro. Äi plaÄis al mi. PlaÄis al mi esti kun la mortintojâesti sola kun ili. Mi kutimis vagiradi inter tiuj rigidaj kadavroj kaj enrigardi iliajn aÅsterajn vizaÄojn dum horoj. Ju pli malfrua estis la horo, des pli impona estis la situacio. Mi preferis la malfruan horon. Foje mi malheligis la lumojn. Tio estigis perspektivon, vi komprenu, kaj liberigis la imagon. Äiam la malklaraj, malantaÅenirantaj mortintovicoj estigis Äe oni strangajn kaj fascinajn fantaziojn. AntaÅ du jarojâmi jam estis tie ekde unu jaroâmi sidis tute sole en la gvatÄambro en ventega vintra nokto, malvarmigite, sensentigite, senkonsole, ekdormetante iom post iom en senkonscion. La plorego de la vento kaj la klakado de foraj Åutroj sonadis pli kaj pli mallaÅte en miaj senaÅdiÄontaj oreloj Äiumomente kiam subite kaj akute la mortosonorilo eligis sangofrostigan alarmon super mia kapo! PreskaÅ paralizis min la Åoko Äar neniam antaÅe mi aÅdis la signalon.

Mi min renormaligis kaj hastegis al la kadavroÄambro. PreskaÅ mezdistance for laÅ la ekstera vico sidis rektaspina figuro envolvita en mortotuko, svingante la kapon malrapide de flanko al flanko: makabra spektaklo! Äia flanko alfrontis min. Mi aliris Äin haste kaj enrigardis fikse Äian vizaÄon. Äielo! Adlero Äi estis!

Äu vi povas diveni kio estis mia unua ekpenso? Envortigite, jen Äi estis: "Åajnas tial ke vi eskapis de mi unuan fojon. Okazos kontraÅa rezulto Äi-foje!"

VerÅajne tiu etulo spertis neimageblajn terurojn. Imagu kion li devis eksenti vekiÄinte meze de tiu senvoÄa silento kaj ÄirkaÅspektadinte tiun malgajan mortintaron! Kiu dankemo brilegis en lia magrega blanka vizaÄo kiam li vidis vivantan formon antaÅ si! Kaj kiel la fervoro de tiu senparola dankemo plimultiÄis kiam lia rigardo atingis la vivigajn kordialojn kiujn mi portis en la manoj! Tiam imagu la hororon kiu eniris lian pinÄitan vizaÄon kiam mi metis la kordialojn malantaÅ min kaj diris moke:

"Ekparolu, Franzo Adlero! Alvoku tiujn mortintojn! Sendube ili aÅskultos kaj kompatos. Sed en Äi tiu loko auÅkultos kaj kompatos neniu alia."

Li penadis paroli. Tamen rezistis kaj malpermesis paroladon tiu parto de la mortotuko kunpremanta liajn makzelojn. Li strebis levi petegajn manojn sed ili restis, kunmetite kaj kunligite, sur lia brusto. Mi kriegis:

"Kriegu, Franzo Adlero! Veku la dormantojn en la foraj stratoj, petante ilin alvenigi helpon al vi. Krieguâsen malÅpari tempon, Äar estas malmulte da tempo por malÅpari. Kio, Äu vi ne povas? Kia domaÄo! Tamen ne gravas. Kriegado ne Äiam alvenigas helpon. Kiam vi kaj via kuzo murdis senhelpajn virinon kaj infanon en kabano de Arkansasoâmia edzino estis kaj mia infanoâili kripetis helpon, Äu vi memoras? Sed tio ne sukcesis. Vi memoras ke tio ne sukcesis, Äu ne? Viaj dentoj klaketadasâtial kial vi ne povas ekkrii? Malfiksu la bandaÄojn per viaj manoj. Tiam vi povos ekkrii. Ho, mi komprenas. Viaj manoj estas ligitaj kaj ne povas helpi vin. Kiom strange eventoj ripetiÄas post longaj jaroj. Äar ankaÅ miaj manoj estis ligitaj tiun nokton, Äu vi memoras? Jes, tiel forte ligitaj kiel viaj manoj estas ligitaj nun. Kiom stranga tio estas! Mi ne povis min liberigi. La ideo malligi min ne eniris vian menson. La ideo malligi vin ne eniras mian menson nun. ÅÅÅ! Jen malfruhora paÅsono! Äi venas en nia direkto. AÅskultu, kiom proksima Äi estas! Eblas kompti la paÅsonojn: unu, du, tri! Jen, Äi staras Äµus aliflanke de la pordo. Jen estas la horo! Kriegu, viro, kriegu! Estas la ununura Åanco inter vi kaj eterneco! Ho, vidu! Vi hezitis tro longan tempon. Äi preterpasis. Jen. Äi mallaÅtiÄas. Äi estas for! Pripensu tion! Primeditu tion! Vi Äµus aÅdis homan paÅsonon je la lasta fojo. Kiom strange devas esti aÅskulti tiel ordinaran sonon kaj konscii ke neniam denove oni aÅdos samaÄµon."

Ho, amiko mia! La dolorego en tiu envolvita vizaÄo estis vidinda ekstazo! Mi elpensis novan torturon kaj Äin aplikis, min helpante per iom da mensoga kreivo:

"Tiu kompatinda Krugero strebis savi miajn edzinon kaj infanon kaj mi havigis al li reciprokan komplezon en la taÅga momento. Mi konvinkis lin prirabi vin. Kaj mi kaj iu virino helpis lin dizerti el sia militservo kaj lin alvenigis al sekurejo."

Rigardo de surprizo kaj triumfo ekbrilis malhele tra la angoro en la vizaÄo de mia viktimo. Mi perpleksiÄis, maltrankviliÄis, diris:

"Nu, kio? Äu li ne eskapis?"

Nea kapskuo.

"Äu ne? Kio okazis tial?"

La kontento en la envolvita vizaÄo ankoraÅ pliklariÄis. La viro strebis murmuraÄi kelkajn vortojnâsensukcese; penadis esprimi ion per la malhelpitaj manojâmalsukcesis; paÅzis momenton, tiam klinis malforte la kapon en signifocela maniero, en la direkto al la kadavro kuÅanta la plej proksime al li.

"Äu mortinta?" mi demandis. "Äu ne sukcesis eskapi? Äu kaptita fuÄante kaj pafita?"

Cetera kapskuo nea.

"Tial, kiel?"

Denove la viro entreprenis fari ion permane. Mi zorge atentis sed ne sukcesis diveni la celon. Mi antaÅenkliniÄis kaj rigardis eÄ pli zorge. Li ÄirkaÅtordis dikfingron kaj per Äi malforte pikis la bruston.

"Ho, Äu vi volas diri: ponardita?"

Jesa kapmovo, akompanite de fantoma rideto de tioma diableco ke Äi ekÅaltis veklumon en mia malakra cerbo kaj mi kriegis:

"Äu ponardis lin mi, lin preninte por vi? Äar tiu pikbato celis ununure vin!"

La jesa kapmovo de la denove mortanta fripono estis tiel Äoja kiel lia mankanta fortiko kapablis elmontri.

"Ho, mizera, mizera mi, mortiginte la kompatan personon kiu amikiÄis kun miaj karuloj kiam ili estis senhelpaj kaj kiu ilin servintus se li povintus! Mizera, ho, mizera, mizera mi!"

Mi imagis aÅdi la dampitan glugleton de primoka rido. Mi eligis la vizaÄon de inter la manoj kaj vidis mian malamikon malantaÅensinki sur sian klintabulon.

Necesis al li sufiÄe longa tempo por morti. Li disponis mirindan vitalecon, surprizan konstitucion. Jes, li pasigis plaÄe longan tempon pri la afero. Mi alportis seÄon kaj Äµurnalon, sidiÄis apud li kaj legis. De tempo al tempo mi trinketis brandon. Tion mi bezonis pro la malvarmo. Sed mi trinketis ankaÅ pro tio ke, en la komenco, kiam mi etendis la manon por alpreni la botelon, li supozis ke mi celas havigi iom al li. Mi legis laÅtvoÄe: Äefe fantaziajn raportojn pri homoj urÄe forkaptitaj de sur la tombosojlo kaj revenigitaj al vivo kaj viglo pere de kelkaj kulerplenoj da likvoro kaj varma bano. Jes, li pasigis longan malfacilan tempon mortante: tri horojn, ses minutojn, ekde la momento kiam li aÅdigis la sonorilon.

LaÅ onia opinio, dum la dek ok jaroj forpasintaj ekde kiam iniciatiÄis tiu kadavrogvatado, nenia en tuko envolvita gasto de la Bavariaj mortodomoj iam sonorigis sian sonorilon. Nu, tio estas senÄena opinio. Äi restu tia.

La malvarmo de la mortoÄambro jam penetris miajn ostojn. Äi revigligis kaj retrudis al mi la malsanon antaÅe min afliktintan sed kiu, Äis la koncerna nokto, konstante kaj ade malaperis. Tiu viro murdis mian edzinon kaj mian infanon. Kaj post tri tagoj li aldonintos mian nomon al sia murdolisto. Ne gravas! Dio! Kiel bonsapora estas la memoraÄµo pri tio. Mi kaptoatingis lin eskapantan el sia tombo kaj lin reÅovis en Äin!

Post tiu nokto mi devis enlitiÄi dum tuta semajno. Sed ekde kiam mi povis iom rondiradi, mi konsultis la mortodomajn registrolibrojn kaj eksciis la numeron de la domo en kiu Adlero mortis. Mizera pensionaÄo tiu estis. Mi konceptis la ideon ke kompreneble li akirintus la personajn havaÄµojn de Krugero, estante la kuzo de tiu, kaj mi deziris obteni la horloÄon de Krugero se eblus al mi. Tamen dum mi estis malsana la posedaÄµojn de Adlero oni forvendis kaj dislokis, krom pluraj malnovaj leteroj kaj ceteraj senvaloraj diversaÄµoj. Tamen, pere de tiuj leteroj, mi spurtrovis filon de Krugero, la nuran restantan parencon lian. Tridekjara nun, li estas faka Åuisto kaj loÄas Äe Numero 14 ReÄostrato en Manhejmo. Vidvo, li havas plurajn junajn gefilojn. Sen klarigi al li la kialon de tio, konstante ekde tiam mi provizas lin per du trionoj el lia financa subteno.

Nu, rilate al tiu horloÄoâvidu kiom strange evoluas la aferoj! Mi ÄirkaÅspuris Äin en Germanio dum pli ol jaro je granda mon- kaj Äagrenkosto. Kaj finfine mi ekhavis Äin! Ekhavis Äin kaj nedireble ekÄojiÄis. Malfermis Äin kaj nenion trovis interne. Ho, mi devintus antaÅscii ke tiu paperpeceto ne restos tie Äiun tiun tempon. Kompreneble, mi rezignis pensi pri la dek mil dolaroj tiam. Rezignis tion kaj forigis Äin el mia menso. Kaj ege malÄoje, Äin dezirinte por la filo de Krugero.

HieraÅnokte, kiam finfine mi konsentis pri mia neevitebla morto, mi komencis pretigi miajn havaÄµojn. Mi entreprenis bruligi Äiujn senutilajn dokumentojn kaj certege, de inter la dokumentoj de Adlero ne antaÅe zorge kontrolitaj elfalis tiu longe dezirata peceto. Tuj mi Äin rekonis. Jen Äi. Mi Äin tradukos:

Brika lustablo, mezurbe, angule de Orleano- kaj Merkato-Stratoj. Angulo alfrontanta urbodomon. Tria Åtono, kvara vico. Tien enÅovu mesaÄon dirantan kiom alvenos.

Jen. Prenu kaj konservu Äin! Krugero klarigis ke tiu Åtono formoveblas, kaj ke Äi estas en la norda muro de la fundamento, kvaravice ekde la supro, triaÅtone ekde la okcidento. La mono kaÅiÄas malantaÅ Äi. Li diris ke la lasta frazo estas trompaÄµo por devojigi okaze ke la papero enfalu malÄustajn manojn. Sendube Äi plenumis tiun funkcion por Adlero.

Nun mi deziras petegi ke kiam vi faros vian proponitan vojaÄon laÅ la rivero, vi spurtrovu tiun kaÅitan monon kaj sendu Äin al Adamo Krugero, Äe la Manhejma adreso kiun mi menciis. Äi riÄuligos lin kaj mi dormos des pli trankvile en mia tombo sciante ke mi faris mian plejon por la filo de la viro kiu klopodis savi miajn edzinon kaj infanonâkvankam mia mano senscie lin mortigis, kontraÅe al la impulso de mia koro kiu preferintus lin Åirmi kaj savi.

"Tia estis la rakonto de Ritero," mi diris al miaj du amikoj. EstiÄis profunda kaj impona silento kiu daÅris ne mallongan tempon. Tiam ambaÅ viroj estigis pafadon da ekscititaj kaj admiraj ekkrioj pri la strangaj eventoj de la rakonto. Kaj tio, kune kun klakadanta fluego da demandoj kiu daÅre persistis Äis Äiuj partneroj preskaÅ senspiriÄis. Tiam miaj amikoj komencis renormaliÄi kaj retiriÄi, subÅirme de kelkfojaj vortpafoj, en silenton kaj abisman revadon. Dum dek minutoj nun aÅdiÄis nur silento. Tiam RoÄero diris reveme:

"Dek mil dolaroj!" Aldonante, post paÅzego:

"Dek mil. Tio estas vera monamaso."

BaldaÅ la poeto demandis:

"Äu vi celas sendi Äin al li tujege?"

"Jes," mi diris. "Tio estas stranga demando."

Nenia respondo. Post iom da tempo, RoÄero demandis heziteme:

"Äu la tutan sumon? Tio estasâmi volas diriâ"

"Certege, la tutan sumon."

Mi estis dironta pli, sed haltisâhaltis pro pensadsinsekvo naskiÄinta en mi. Tompsono parolis sed mia menso estis for kaj mi ne aÅdkaptis lian diraÄµon. Sed mi aÅdis RoÄeron respondi:

"Jes. Tia Äi Åajnas al mi. Tio devus ege sufiÄi. Mi opinias ke li nenion faris."

BaldaÅ la poeto diris:

"Kiam vi pripensas la aferon, tio pli ol sufiÄas. Vi nur konsideru! Kvin mil dolaroj! Nu, li ne kapablus elspezi tion en la daÅrotempo de sia vivo. Kaj tio lin difektus, aldone. Eble eÄ lin ruinigus. Vi konsideru tion. Post malmulte da tempo li forÄµetus la restintan monon, fermus sian butikon, eble komencus drinkadi, mistraktus siajn senpatrinajn infanojn, sinkus en ceterajn malboncelajn irvojojn, progresus laÅvice de malbono al plimalbonoâ"

"Jes, vi pravas," interrompis RoÄero fervore. "Mi jam vidis tion cent fojojn. Jes, pli ol cent fojojn. Vi metu monon en la manojn de tia viro nur se vi deziras lin detrui, tio estas fakto. Vi nur metu monon en liajn manojn, necesas fari nenion ceteran. Kaj se tio ne malaltigas lin kaj lin senutiligas kaj lin senigas je Äiu memestimo kaj Äio, tiam mi ne konas la homan naturonâÄu ne, Tompsono? Kaj eÄ se ni transdonus al li trionon el Äi; nu, en malpli ol ses monatojâ"

"Malpli ol ses semajnoj, vi diru," respondis mi, ekscitiÄante kaj interrompante. "Escepte se li metus tiun tri-mil-dolaran sumon en sekurajn manojn kie li ne povus Äin ektuÅi, ne pli ol ses semajnoj forpasus antaÅ olâ"

"Certege, ne pli ol ses semajnoj!" diris Tompsono. "Mi redaktis librojn por tiuspecaj homoj kaj en la momento mem kiam ili enmanigas sian tantiemonâeble temas pri tri mil, eble du milâ"

"Kial tiu Åuisto rajtas disponi du mil dolarojn, plaÄus al mi ekscii?" RoÄero interrompis serioze. "Viro eble nepre kontenta nun, tie en Manhejmo, ÄirkaÅate de samranguloj, manÄante sian panon kun tiu apetito kiun povas estigi nur laborema entreprenado, Äuante sian modestan vivon, honesta, justa, purkora, kaj benita! Jes, mi diru 'benita' super la miriadoj ÄirkaÅirantaj en silkaj vestaÄµoj, laÅpromenantaj la malplenan artefaritan rondvojon de socia malsaÄeco. Sed vi nur metu la koncernan tenton antaÅ li nuran fojon! Vi nur metu dek kvin cent dolarojn antaÅ tia viro kaj diruâ"

"Dek kvin cent diablojn!" mi protestis. "Kvin cent putrigus liajn principojn, paralizus lian entreprenadon, trenus lin al la rumvendejo, de tie Äis la defluilo, de tie Äis la almozdomo, de tie Äisâ"

"Kial trudi al ni mem tiun krimon, sinjoroj?" interrompis la poeto serioze kaj alloge. "Li estas feliÄa tie kie li estas ke tia kia li estas. Äiu sento pri honoro, Äiu sento pri karitato, Äiu sento pri alta kaj sankta bonvolo nin avertas, nin petegas, nin ordonas lin lasi en senÄeno. Jen vera amikeco, jen aÅtenta amikeco. Ni povus funkciigi aliajn rimedojn pli pompajn. Sed nenian tiel vere komplezan kaj saÄan, kredu min."

Post iom da daÅra diskutado, evidentiÄis ke Äiu el ni, en la profundo de sia koro, sentis kelkajn dubojn pri tiu aranÄo pri la afero. Klarege estis ke Äiuj sentis la devon sendi al la kompatinda Åuisto ion. EstiÄis longa kaj pripensa diskuto pri tiu punkto kaj finfine ni elektis sendi al li kolorlitografon.

Nu, post kiam Äio laÅÅajne bonordiÄis por Äiuj partoprenantoj, elstariÄis nova Äeno. Okazis ke tiuj du viroj celis dividi la monon egalparte kun mi. Mi ne samopiniis. Mi diris ke ili povos sin taksi bonÅancaj se ili kunricevos duonon el la mono. RoÄero diris:

"Kiu estintus iel ajn bonÅanca se ne partoprenintus en la afero mi? Estis mi kiu faris la unuan sugeston. Sen mi Äio irintus al la Åuisto."

Tompsono diris ke li mem pripensis la aferon jam en la sama momento kiam RoÄero unue parolis.

Mi replikis ke la sugesto naskiÄintus Äe mi sufiÄe baldaÅ kaj sen la helpo de iu ajn. Mi estas malrapida pensanto eble, sed fidinda.

La debato varmiÄis en kverelon, tiam en batalon. Äiu viro ekvundiÄis iom forte. Post min iom kuraci, laÅ mia maniero, mi supreniris en malbonaÄa humoro al la uraganferdeko. Mi renkontis Kapitanon Makordon tie kaj diris, tiel plaÄe kiel permesis mia humoro:

"Mi alvenas por adiaÅi, Kapitano. Mi deziras alteriÄi Äe Napoleono."

"Vi deziris alteriÄi kie?"

"Äe Napoleono."

La kapitano ekridis sed, ekkonsciinte ke mi ne estas en gaja humoro, li Äesis ridi kaj diris:

"Sed Äu vi seriozas?"

"Mi jes ja tre seriozas."

La kapitano rigardis la supranivelan navigejon kaj diris:

"Li deziras elboatiÄi Äe Napoleono!"

"Äu Äe Napoleono?"

"Tiel li diras."

"LaÅ la fantomego de Cezaro!"

Onklo Mumfordo alproksimiÄis laÅ la ferdeko. La kapitano diris:

"Onklo, jen amiko via kiu deziras elboatiÄi Äe Napoleono!"

"Nu, laÅâ!"

Mi diris:

"Bonvolu, pri kio temas Äio tio? Äu viro ne rajtas alteriÄi Äe Napoleono se tion li deziras?"

"Nu, damnu, Äu vi ne scias? Ne plu ekzistas Napoleono. Jam de jaroj kaj jaroj Äi ne plu ekzistas. Arkansaso-Rivero Äin krevis, Äin Äifonigis, Äin forÅovis en Misisipo-Riveron!"

"Äu forbalais la tutan urbon? Äu bankojn, preÄejojn, malliberejojn, Äµurnalajn redaktejojn, urbodomon, teatron, fajrobrigadejon, lustablonâÄu Äion?"

"Äion. Nur dekkvinminuta tasko, aÅ similaÄµo. Postlasis de la urbo nek haÅton nek haron, nek ÅiraÄµon nek Åindon krom la malantaÅa ekstremaÄµo de iu domaÄeto kaj unu brika fumtubo. En la nuna momento nia boato padelnavigas en la mezo mem de la antaÅa starloko de la urbo. Jen fore estas la brika fumtuboâla ununura restaÄµo de la urbo. Tiu densa arbaro Äe la dekstra flanko situis antaÅe mejlon for de la urbo. Rigardu malantaÅ vi, kontraÅflue. Nun vi komencas rekoni la pejzaÄon, Äu ne?"

"Jes, mi jes ja Äin rekonas nun. Tio estas la plej mirinda afero kiun mi iam priaÅdis. De multege la plej mirinda kaj la plej neatendita."

S-ro Tompsono kaj S-ro RoÄero jam alvenis, intertempe, kun valizoj kaj ombreloj kaj aÅskultis silente la novaÄµon de la kapitano. Tompsono metis duondolaron en mian manon kaj diris mallaÅte:

"Por mia porcio de la kolorlitografo."

RoÄero agis same.

Jes, mirindege estis vidi Misisipo-Riveron ruliÄi inter senhomaj bordoj rekte super la loko kie antaÅ dudek jaroj mi kutimis vidi bonan grandan memkontentan urbeton. Urbeton kiu estis sidejo de granda kaj grava konteo. Urbeton kun granda Usona marsoldatara malsanulejo. Urbeton kiu havis sennombrajn batalojn kun Äiutaga enketo. Urbeton kie antaÅe mi konis la plej belan kaj la plej talentan knabinon de la tuta Misisipo-valo. Urbeton kie ni ricevis la unuan presitan novaÄµon pri la lamentinda katastrofo de batalÅipo Pensilvanio antaÅ kvaronjarcento. Urbeton ne plu ekzistantan, englutitan, forsinkintan nutradi la fiÅojn. Urbeton de kiu restas nenio krom ero de domaÄeto kaj dispeciÄanta brika fumtubo!

LA FIFAMA SALTANTA RANO DE KALAVERO-KONTEO

Konforme al peto de amiko skribinta al mi el Oriento, mi vizitis afablan paroleman maljunan Simonon Hveleron kaj enketis pri amiko de mia amiko, Leonido V. Smilejo, responde al la peto, kaj mi Äi tie alfiksas la rezultaÄµon. Mi sentas kaÅitan suspekton ke Leonido V. Smilejo estas mito; ke mia amiko neniam konis tian personon; kaj ke li nur hipotezis ke se mi demandus al Hvelero pri li, tio memorigus al la multaÄulo sian fifaman JaÄjon Smilejon, kaj li ekoficus, enuigante min per kelkaj agacantaj tiurilataj rememoraÄµoj tiel longaj kaj tedaj kiel senutilaj por mi. Se tio estis la celo, okazis sukceso.

Mi trovis Simonon Hveleron en komforta dormetado apud la servoÄambra stovo de la kadukinta drinkejo de mortanta mineja kampadejo nomiÄanta Äe-AnÄelo kaj konstatis ke li estas dika kaj kalva kaj portas sur sia trankvila vizaÄo mienon de Äarmaj mildeco kaj simpleco. Li vekiÄis kaj salutis, dezirante al mi bonan tagon. Mi diris al li ke amiko mia petis ke mi enketu pri kara kamarado de lia knabeco nomiÄanta Leonido V. SmilejoâPastoro Leonido V. Smilejo, juna predikisto pri la Biblia mesaÄo laÅraporte loÄinta antaÅe en Äe-AnÄelo. Mi aldonis ke, se S-ro Hvelero scipovos informi min pri tiu Pastoro Leonido V. Smilejo, mi Åuldos al li multajn reciprokajn komplezojn.

Simono Hvelero malantaÅenirigis min en angulon kaj blokadis min tie per sia seÄo, tiam sidiÄis kaj evoluadigis la tedan rakonton sekvontan Äi tiun alineon. Li neniam ridetis, neniam kuntiris la brovojn, neniam senigis la voÄon je la mildaritma tonalo al kiu li agordis sian komencan frazon, neniam elmontris la plej etan indicon pri entuziasmo. Tamen laÅ la tuta longo de la senfina rakonto kuris vejno da imponaj seriozo kaj sincero komprenigantaj klarscie al mi ke, anstataÅ imagi ke lia rakonto ampleksas ridindan aÅ absurdan temaron, li taksas Äin vere grava afero kaj admiras ties du heroojn kiel virojn disponantajn transcendan genion pri altnivela lerteco. Mi lasis lin daÅrigi siamaniere la rakontadon, neniam lin interrompante ununuran fojon.

"Pastoro Leonido V.âHo, nu, Pastoro LeoâNu, foje Äeestis Äi tie ulo nomiÄanta JaÄjo Smilejo, en la vintro de '49, aÅ eble estis la printempo de '50âmi ne memoras precize, iel, kvankam la kialo pro kiu mi opinias ke estis unu aÅ la alia estas tio ke mi memoras ke la klintrogego ankoraÅ ne estis finkonstruita kiam li alvenis la kampadejon. Tamen li estis la plej stranga ulo kiun oni iam vidis kiam temis pri Äiam veti pri kio ajn surscenejiÄas kondiÄe ke li sukcesu instigi iun veti pri la kontraÅa flanko, kaj se ne, li mem ÅanÄis vetflankon. PlaÄis al li iu ajn aranÄo plaÄanta al la kontraÅvetanto. Se li nur sukcesus starigi veton, li kontentiÄis. Tamen li estis bonÅanca, malkutime bonÅanca. PreskaÅ Äiam li venkis. Li estis Äiam preta kaj atendanta oportunon. Kion ajn oni menciis, li proponis priveti Äin kaj priveti iun ajn flankon, laÅ via deziro, kiel mi Äµus menciis. Se okazis vetkuro por Äevaloj, je ties finiÄo vi trovis lin multriÄigita aÅ nepre senmonigita. Se okazis hundobatalo, li vetis pri Äi. Se okazis katbatalo, Äin li privetis. Se okazis kokbatalo, li Äin privetis. Nu, se du birdoj sidis sur barilo, li vetis pri kiu el ili forflugos antaÅ la alia. Kaj se okazis evangeliza kunveno, li Äeestis Äin senmanke por veti pri Pastoro Valkero kiu estis, laÅ lia takso, la plej bona oratoro de la regiono, kaj tia li estis certe, kaj bona viro. Kaj se li vidis krampkrur-insekton eksurvojiÄi en iu ajn direkto, li vetis pri kiom da tempo la besteto bezonos por atingi sian cellokonâkiu ajn estu la loko. Kaj se vi konsentis priveti kontraÅ li, li konsentis postsekvi tiun krampkrur-insekton Äis Meksikio por ekscii kien Äi celas iri kaj dum kiom da tempo Äi estos survoje. Multaj el la knaboj de Äi tie vidis tiun Smilejon kaj kapablas raporti al vi pri li. Nu, entute egalis al liâli bonvolis veti pri io ajnâla laÅdamne plej stranga ulo. La edzino de Pastoro Valkero malsanis foje, dum multe da tempo, kaj Åajnis ke oni ne sukcesos Åin savi. Tamen iun matenon li eniris kaj Smilejo ekdemandis al li kiel Åi fartas kaj li diris ke Åi fartas iom pli bone nunâdanke al Nia Sinjoro pro Lia senfina kompatoâkaj progresas tiel favore ke, kun la beno de Providenco, Åi finfine resaniÄos kaj Smilejo, antaÅ ol pripensi la aferon, diris: 'Nu, mi vetas je du dolaroj kaj duono ke ne.'

"Äi tiu Äi Smilejo havis Äevalinonâla knaboj kromnomis Åin la 'dekkvinminutaÄµo' sed ili faris tion nur por Åerci, vi scias, Äar kompreneble Åi estis pli rapida ol tioâkaj li ofte vetgajnis monon pri tiu ÄevalinaÄo, malgraÅ tio ke Åi estis tiel malrapida kaj Äiam suferis pro astmo aÅ tempro aÅ ftizo aÅ io simila. Kutime ili Äiam cedis al Åi du-tricent-jardan frustarton kaj tiam preterpasis Åin survoje. Tamen Äe la finfiniÄo de la konkurso Åi ekscitiÄis kaj fariÄis kvazaÅ urÄpelata kaj komencis antaÅenkaprioli kaj larÄe disapartigi la gambojn, etendante la krurojn facilartike, foje en la aeron, foje vojoflanken en la direkto al la bariloj kaj suprenlevante piedbate tr-o-o-n da polvo kaj estigante tr-o-o-n da bruaÄego pro tusado kaj ternado kaj mungadoâkaj Äiam atingi la venkobudon kun ÄirkaÅ kololonga antaÅeco, laÅ la plej bona takso.

"Kaj li havis etan malgrandan buldogidon kiu, kiam vi Äin rigardis, Åajnis tute senvalora, kapabla nur sidadi kun feroca aspekto, atendante bonan Åancon por Åtelpreni ion. Tamen tuj post kiam oni privetis Äin, Äi fariÄis tute alia hundo. Äia submentono komencis elstari kiel vaporboata teÅgo kaj Äiaj dentoj malkovriÄis kaj ekbrilis kiel altfornoj. Kaj se cetera hundo Äin atakis kaj Äin skuis ÄifonaÄe kaj mordis Äin kaj lanÄis Äin du-trifoje trans la Åultron, Andreo Äaksonoâtio estis la nomo de la hundidoâAndreo Äaksono Äiam Åajnigis propran kontentiÄon, kvazaÅ atendinte nenion alianârezulte de kio la vetoj daÅre kaj redaÅre duobliÄis kaj reduobliÄis en la kontraÅa flanko, Äis kiam Äiuj finvetis. Tiam subitege li alkroÄis tiun alian hundon perbuÅe Äµus Äe la artiko de ties malantaÅa kruro kaj tenis Äin en seninterrompa frostiÄo. Li ne maÄaÄis, vi komprenu, nur buÅtenis kaj persistegis Äis kiam ili koncedis la venkon, eÄ se temis pri tutjara daÅrotempo. Smilejo Äiam gajnis la vetpremion helpe de tiu hundido Äis kiam la besto devis konkursi kontraÅ hundo perdinta siajn malantaÅajn krurojn forsegitajn per disksegilo, kaj kiam la vetado atingis finan punkton kaj la mono jam kuÅis surgrunde kaj Andreo Äaksono ekpretis efektivigi sian plej Åatatan alkroÄmanovron, tujege li konsciis kiel oni lin supertrompis kaj kiel la alia hundo lin kontraÅmurenigis, por tiel diri, kaj li aspektis surprizite kaj tiam li aspektis iom malkuraÄigite kaj Äesis penadi gajni la venkon kaj finiÄis tute fintrompite. Li direktis rigardon al Smilejo, kvazaÅ por diri ke lia koro estas rompita kaj ke la kulpinto estis la mastro pro konsenti priveti kontraÅ hundo kiu ne havas malantaÅajn krurojn al kiuj oni povas alkroÄi, kio en batalo estis lia Äefa atakmanovro, kaj tiam li iom foriris lampaÅe, sin kuÅigis kaj mortis. Bonega hundido estis tiu Andreo Äaksono kiu sin famigintus se Äi sukcesintus travivi, Äar Äin enestis bona konsistigaÄµo kaj genio. Tion mi scias, Äar antaÅe Äi disponis neniajn apartajn priparolindajn oportunojn kaj estas mallogike ke hundo povas batali tiel sukcese en tiaj cirkonstancoj se Äi ne havas talenton. Äiam mi ekbedaÅras pensante pri tiu lasta batalo Äia kaj ties finiÄo.

"Nu, Äi tiu Äi Smilejo havis rathundojn kaj virkokojn kaj virkatojn kaj Äiujn tiajn specaÄµojn Äis senripozigi vin kaj vi ne povus alporti al li privetaÄµon kontraÅ kiu li ne kapablus kontraÅstarigi samaÄµon. Iun tagon li kaptis ranon kaj hejmenportis Äin kaj diris intenci Äin klerigi. Tial dum tri monatoj li faris nenion ceteran krom sidi en sia malantaÅdoma Äardeno kaj lernigi saltadon al tiu rano. Kaj estu certa ke li jes ja lernigis Äin. Li kutimis iom Åoveti la ranon de malantaÅe kaj en la sekvinta minuto vi vidis la ranon kirliÄadi en la aero kiel pastoringo, vin vidis efektivigi transkapiÄon, aÅ eble paron da ili, se li sukcesigis bonan starton, kaj retereniÄi platpiede kaj bonsane, kiel kato. Li alkutimigis la ranon al tiaspeca saltado lernante al Äi kiel kapti muÅojn kaj trejnis Äin tiurilate tiel konstante ke la besteto sukcesis trafi muÅon Äiun fojon kiam la insekto eniris Äian vidkampon. Smilejo diris ke mankas al la rano nur taÅga edukado por ke Äi povu fari ion ajnâkaj mi kredas lin. Nu, mi vidis lin meti Danielon Vebsteron Äi tien sur Äi tiun plankonâDanielo Vebstero estis la nomo de la ranoâkaj ekkriegi, 'MuÅoj, DaÄjo, muÅoj!'âkaj pli rapide ol vi povas palpebrumi Äi suprensaltis vertikallinie kaj forlekegis la muÅon de sur la tablo kaj refalaÄis surplanken tiel solide kiel kotbulo kaj komencis grati la kapoflankon kun malantaÅa piedo tute apatie kvazaÅ ne konsciante esti farinta pli ol kutimas fari iu ajn rano. Vi neniam vidis ranon tiel modestan kaj honestan malgraÅ ties grandaj talentoj. Kaj kiam temis pri honesta kaj senruza saltado sur ebena plataÄµo, Äi kapablis atingi pli grandan distancon en ununura salto ol iu ajn besto de sia speco iam vidita de vi. Saltado sur ebena plataÄµo estis Äia specialaÄµo, vi komprenu, kaj kiam temis pri tio Smilejo bonvole vetis monon pri Äi Äis restis al li nenia plua cendo. Smilejo fieregis pri sia rano kaj li tute rajtis fieregi Äar uloj vojaÄintaj Äien kaj estintaj Äie diris Äiuj senescepte ke la besto superas Äiun ajn ranon iam viditan de ili.

"Nu, Smilejo tenis la beston en lataÄµa skatoleto kaj foje li kunportis Äin en la kampadejocentron kaj proponis Äin kiel monvetobjekton. Iun tagon uloânekonato en la kampadejoârenkontis lin kun lia skatoleto kaj diris:

"'Kio povus esti tio kion vi tenas en la skatoleto?'

"Kaj Smilejo respondas, iom indiferente, 'Povus esti papago, aÅ povus esti kanario, eble, tamen ne estas tiaÄµo. Nur rano Äi estas.'

"Kaj la ulo prenis Äin kaj okulkontrolis Äin zorge kaj turnis Äin en diversaj direktoj kaj diris: 'Nu, vi pravas. Do, por kiu Äi utilas?'

"'Nu,' diris Smilejo, trankvile kaj senzorge, 'Äi utilas por unu afero, mi opinias. Äi kapablas pretersalti iun ajn ranon de Kalavero-Konteo.'

"La ulo reprenis la skatolon, direktis novan longan apartan rigardon al Äi, retransdonis Äin al Smilejo kaj diras meditege: 'Nu,' li diras, 'mi vidas neniajn ecojn Äe tiu rano kapablajn plibonigi Äin rilate al aliaj ranoj.'

"'Eble vi ne vidas ilin,' diras Smilejo. 'Eble vi konas ranojn kaj eble vi malkonas ilin. Eble vi estas spertulo pri tio kaj eble vi ne estas nura amatoro tiurilate, por tiel diri. Tamen, opinion mian mi havas kaj kuraÄas veti kvardek dolarojn pri Äia kapablo pretersalti iun ajn ranon de Kalavero-Konteo.'

"Kaj la ulo primeditis momenton, tiam diras, en iom malfeliÄa maniero, 'Nu, mi estas nur fremdulo Äi tie kaj ne havas ranon, sed se ranon mi havus, mi bonvolus priveti kontraÅ vi.'

"Kaj tiam Smilejo diras, 'Ne gravasâne gravasâse vi bonvolos teni mian skatoleton momenton, mi iros akiri ranon por vi.' Tial la ulo prenis la skatolon kaj metis siajn kvardek dolarojn apud tiujn de Smilejo kaj sidiÄis por atendi.

"Tial li sidis tie dum iom longa tempo pensante kaj repensante pri la afero kaj tiam li eligis la ranon, levstangumis ties buÅon kaj prenis kafkuleron kaj plenigis la besteton je koturnkugletaÄµojâÄin plenigis Äis preskaÅ la mentonoâkaj surplankenigis Äin. Smilejo, siaflanke, aliris la marÄon kaj vagserÄis dum longa tempo en la kotaÄo kaj finfine mankaptis ranon kaj Äin revenportis kaj transdonis al la ulo, kaj diras:

"'Nu, se vi pretas, metu Äin apud Danielon, kun Äiaj antaÅpiedoj en paralela pozo kun tiuj de Danielo, kaj mi diros la signalvorton.' Tiam li diras, 'Unuâduâtriâeku! kaj li kaj la ulo ektuÅis la ranojn de malantaÅe kaj la nova rano forsaltis vigle sed DaÄjo faris klopodegon kaj kuntiris la Åultrojnâtielâkiel Franca viroâsed sensukceseâli ne povis ekmoviÄi. Li restis fiksite tiel solide kiel preÄejo kaj ne pli kapablis ekiri ol ankrita Åipo. Smilejo estis iom surprizita kaj eÄ naÅzigita sed kompreneble li havis nenian ideon pri kio temas.

"La ulo prenis la vetmonon kaj komencis foriri. Kaj kiam li estis sur la pordosojlo li iom skumovis la dikfingron transÅultrenâtielâen la direkto al DaÄjo, kaj rediris, tre egalritme, 'Nu,' li diras, 'mi vidas neniajn ecojn Äe tiu rano kapablajn plibonigi Äin rilate al aliaj ranoj.'

"Smilejo, li staris gratante la kapon kaj malsuprenrigardante DaÄjon dum longa tempo, kaj finfine li diras, 'Mi jes ja priscivolas kio ajn en la lando estus povinta malebligi tiun ranonâmi scivolas Äu eble Äi spertas iuspecan ÄenonâÅajnas al mi ke Äi estas iom pufigita.' Kaj li alkroÄis DaÄjon per la kolnuko kaj levis Äin kaj diras, 'Nu, kulpigu miajn katojn se Äi ne pezas kvin funtojn!' kaj Äin renversis kaj la besteto elruktegis duoblan manplenon da kugletaÄµoj. Kaj tiam li komprenis kio okazis kaj ege koleriÄisâli formetis la ranon kaj komencis postkuri la ulon sed neniam lin atingis. Kajâ"

En tiu momento Simono Hvelero aÅdis iun alvoki lian nomon en la antaÅdoma Äardeno kaj stariÄis por foriri ekscii pri kio temas. Kaj turniÄante al mi, dum li foriris, li diris: "Restu tie kie vi estas, fremdulo, kaj mallacigu vin, mi estos for nur ununuran sekundeton."

Sed, kun via permeso, mi juÄis ke daÅrigo de la historio pri la entreprenema vagabondo JaÄjo Smilejo ne povos disponigi al mi multajn informaÄµojn pri Pastoro Leonido V. Smilejo, kaj tial mi survojiÄis.

Äe la pordo mi renkontis la afablan Hveleron en revenado kaj li alkroÄis min kaj rekomencis:

"Nu, Äi tiu Äi Smilejo havis flavan unuokulan bovinon kiu havis nenian voston, nur mallongan bananaspektan stumpon, kajâ"

Tamen, disponante nek tempon nek deziron, mi ne restis por aÅskulti pri la afliktita bovino sed adiaÅis kaj foriris.

LA RAKONTO PRI LA MALBONKONDUTA KNABETO

Foje estis malbonkonduta knabeto nomiÄanta JaÄjoâtamen, se vi bonvolas tion konstati, okazas ke malbonkondutaj knabetoj preskaÅ Äiam nomiÄas JaÄjo en viaj dimanÄlernejaj instrulibroj. Strange estis, tamen vere, ke Äi tiu knabeto nomiÄis JaÄjo.

AnkaÅ li ne havis malsanan patrinonâmalsanan patrinon kiu estis pia kaj suferis pro ftizo kaj Äojus kuÅiÄi en la tombo kaj ripozadi se Åi ne sentis fortan amon al sia knabo kaj anksiecon ke la mondo fariÄu kruela kaj malamikema pri li post Åia forpaso. Plejparte la malbonkondutaj knaboj de la dimanÄlernejaj instrulibroj nomiÄas Jakobo kaj havas malsanajn patrinojn kiuj lernigas al ili kiel diri, "Nun mi min kuÅigas," ktp., kaj dormigas ilin kantante kun dolÄaj plendaj voÄoj kaj tiam kise deziras al ili bonan nokton kaj surgenuiÄas apud la lito kaj ekploras. Sed pri tiu ulo estis malsame. Li nomiÄis JaÄjo kaj lia patrino estis tute bonsanaâsuferis pro nenia ftizo nek alia ajn malsano. Åi estis pli dika ol maldika, ne estis pia. Krome, Åi sentis nenian anksiecon pri JaÄjo. Åi diris ke se li rompigus al si la kolon, la perdo ne estus granda. Åi Äiam deziris bonan nokton al JaÄjo pugfrape, neniam kise. Tute male, kiam Åi estis preta lin postlasi, Åi tordis al li la orelojn.

Foje tiu malbonkonduta knabeto Åtelprenis la Ålosilon de la manÄoÅranko kaj eniris tien ÅtelpaÅe kaj provizis sin per marmelado kaj plenigis la ujon je gudro por ke la patrino neniam prikonsciu la diferencon. Sed subite horora sento ne invadis lin kaj nenio Åajnis flustri al li, "Äu estas juste malobei mian patrinon? Äu fari tion ne estas peko? Kien foriras malbonkondutaj knabetoj kiuj elmanÄas la marmeladon de sia bona afabla patrino?" kaj tiam li ne surgenuiÄis tute sole, promesante neniam plu malbonkonduti kaj stariÄis kun malpeza feliÄa koro kaj iris konfesi Äion al sia patrino kaj petis ke Åi lin pardonu kaj ricevis Åian benon dum plenigis Åiajn okulojn larmoj de fiereco kaj dankemo. Ne. Tiel la afero evoluas Äe Äiuj ceteraj malbonkondutaj knaboj en libroj. Sed tute alimaniere Äi evoluis Äe tiu JaÄjo, malgraÅ ties strango. Li manÄis la marmeladon kaj taksis Äin Äefranga en sia peka kruda maniero; kaj li enigis la gudron kaj taksis ankaÅ tion Äefranga kaj ridis kaj rimarkis "ke la oldulino ekhenos" kiam Åi ekscios tion kaj kiam Åi eksciis efektive tion, li malkonfesis havi informaÄµojn pri Äi kaj Åi pugfrapis lin severe kaj estis li mem kiu ekploris. Äiel tiu knabo estis stranga. Äio rezultis malsame Äe li ol Äe la malbonkondutaj Jakoboj de la libroj.

Foje li suprengrimpis en la pomarbojn de Kultivisto Akorno por Åtelpreni pomojn kaj la branÄego ne rompiÄis kaj li ne falis kaj rompigis al si la brakon, ne sin mordigis per la hundego de la kultivisto, ne malviglis dum semajnoj sur malsanula lito, ne pentis, ne entreprenis ekbonkondutiÄi. Ho, ne! Li Åtelprenis tiom da pomoj kiom li deziris kaj malsuprengrimpis en bona stato. Kaj li estis nepre preta por la hundo ankaÅ kaj renversis Äin per lanÄita briko kiam tiu atakis lin. Estis ege strange. SimilaÄµo neniam okazis en tiuj mildaj libretoj havantaj jaspitajn kovrilojn kaj bildojn pri viroj surportantaj hirundovostaÄµajn jakojn kaj sonorilkronitajn Äapelojn kaj pantalonojn havantajn malsufiÄe longajn krurumojn kaj virinoj kies robtalioj estas subbraknivelaj kaj ne havas subjupajn ringegojn. Nenio simila en iu ajn el la dimanÄlernejaj libroj.

Foje li Åtelprenis la poÅtranÄilon de la instruisto kaj kiam li timis ke la misfaro malkovriÄu kaj ke la instruisto vipu lin, li Åtelmetis Äin en la kaskedon de Georgo Vilsonoâla filo de la kompatinda Vidvino Vilsono, la morala knabo, la bonkonduta knabeto de la vilaÄo kiu Äiam obeis al sia patrino, neniam diris mensogojn, Åatis siajn lecionojn, Åategis DimanÄ-Lernejon. Kaj kiam la tranÄilo terenfalis el la kaskedo kaj la kompatinda Georgo klinis la kapon kaj ruÄiÄis kvazaÅ agnoskante sian kulpon, kaj la Äagrenita instruisto taksis lin kulpa pri la Åtelpreno kaj kiam la viro staris apud la knabo, malsuprenigonte la vipon sur la tremantajn Åultrojn de tiu, subite aperis meze de ili nenia blankhara malprobabla juÄisto de la paco, prenante belan starpozon kaj dirante: "Liberigu tiun noblan knabon! Jen staras la kaÅranta kulpinto! Mi preterpasis la lernejpordon dum la interleciona ludpaÅzo kaj, malvidate mi mem, mi vidis fari la Åtelprenon!" Kaj tiam JaÄjo ne ricevis pugbatadon kaj la respektinda juÄisto ne deklamis homilion al la plorema lernejanaro kaj ne prenis la manon de Georgo kaj diris ke tia knabo meritas laÅdadon kaj tiam ne invitis tiun veni loÄi Äe li kaj balai la oficejon kaj estigi fajrojn kaj fari irtaskojn kaj haki lignon kaj studi la juron kaj helpi lian edzinon plenumi domtaskojn kaj disponi pri la tuta postrestanta tempo por ludi kaj ricevi Äiumonatan kvardekcendosalajron kaj esti feliÄa. Ne. En la libroj okazintus tiel sed ne okazis tiel al JaÄjo. Nenia enmiksiÄema maljuna pektenaspekta juÄisto ekaperis por estigi Äenojn kaj tial la modelknabo Georgo ricevis pugbatadon kaj JaÄjo feliÄis pro tio Äar, vi scias, JaÄjo malamegis moralajn knabojn. JaÄjo diris ke li "malestimas tiajn molaÄulojn." Tia estis la lingvaÄµaÄo de tiu malbonkonduta malbonzorgata knabo.

Sed la plej stranga evento iam okazinta al JaÄjo estis la fojo kiam li iris boatadi en dimanÄo kaj ne sin dronigis kaj tiu cetera fojo kiam Åtormo kuratingis lin dum li fiÅkaptadis en dimanÄo kaj ne trafis lin fulmo. Ho, vi povus tralegi Äiujn dimanÄlernejajn instrulibrojn inter nun kaj Kristnasko sen iam malkovri similaÄµon. Ho, ne! Vi ekscius ke Äiuj malbonkondutaj knaboj irantaj boatadi en dimanÄo senmanke dronas. Kaj Äiujn malbonkondutajn knabojn kuratingatajn de Åtormoj dum ili fiÅkaptadas en dimanÄo senmanke fulmo trafas. Boatoj veturigantaj malbonkondutajn knabojn Äiam renversiÄas en dimanÄo kaj Äiam okazas Åtormoj kiam malbonkondutaj knaboj fiÅkaptadas en dimanÄo. Kiel tiu JaÄjo iam eskapis tian sorton mi taksas nepra mistero.

Tiu JaÄjo Äuis sorÄitan vivonâdevas esti tiel. Nenio sukcesis lin difekti. Li eÄ transdonis al bestoÄardena elefanto tabakbulon kaj la elefanto ne forfaligis al li la kapon per rostrobato. Li kontrolis la enhavon de la manÄoÅranko serÄante pipromentan esencon kaj ne eraris trinkante brandon. Li Åtelprenis la pafilon de sia patro kaj iris Äasadi en dimanÄo kaj ne forpafis tri-kvar fingrojn. Li pugnebatis sian fratineton sur la tempion kiam li koleriÄis kaj Åi ne restis en dolorego dum longaj somertagoj kaj ne mortis kun dolÄaj surlipaj pardonvortoj kiuj duobligis la angoron de lia rompiÄanta koro. Ne, Åi baldaÅ resaniÄis. Li forfuÄis kaj finfine surmariÄis kaj kiam li revenis li ne estis malfeliÄa kaj sola en la mondo kaj liaj gekaruloj ne dormis en la trankvila preÄeja tombejo kaj la de grimpoplantoj kovrata loÄdomo de lia knabeco ne falis en kadukecon kaj ruinaÄµojn. Ho, ne! Li hejmenrevenis tiel ebria kiel sakÅalmisto kaj tuj sukcesis aliÄi al la fajrobrigado.

Kaj li plenkreskuliÄis kaj edziÄis kaj naskigis grandan familion kaj sencerbigis ilin Äiujn iun nokton per hakilo kaj sin riÄigis uzante diversajn trompaÄµojn kaj ruzojn kaj nun li estas la plej infera, plej malica kanajlo de sia naskiÄvilaÄo kaj estas universale respektata parlamentano.

Tial vi konsciu ke neniam estis malbonkonduta JaÄjo en la dimanÄlernejaj libroj Äuinta tian sinsekvon da bonÅancoj kiel tiu pekema JaÄjo kun la sorÄita vivo.

ENHAVO

"Konfeso de Mortanto
"

p. 1

"La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo
"

p. 14

"La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto
"

p. 19

End of the Project Gutenberg EBook of Mark Twain: Tri Noveloj, by Mark Twain

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARK TWAIN: TRI NOVELOJ ***

***** This file should be named 17945-h.htm or 17945-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
http://www.gutenberg.org/1/7/9/4/17945/

Produced by Robert L. Read, William Patterson, Edwin GROBE
and the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.

*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).

Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
has agreed to donate royalties under this paragraph to the
Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
must be paid within 60 days following each date on which you
prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
address specified in Section 4, "Information about donations to
the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
License.  You must require such a user to return or
destroy all copies of the works possessed in a physical medium
and discontinue all use of and all access to other copies of
Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
electronic work is discovered and reported to you within 90 days
of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.

Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.

Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org

Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate

Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

Table of Contents

Konfeso de Mortanto

La Fifama Saltanta Rano de Kalavero-Konteo

La Rakonto pri la Malbonkonduta Knabeto